ايشان بترسيد و حذر كنيد كه شما را قوّت ايشان نباشد ايشان را اين گفتار ايمان در زيادت گردانيد . ايمان زيادت و نقصان پذيرد يا نه ؟ چون مرجع ايمان با اعتقادات علمى بود و معارف عبارت بود از مجموع علومى كه چون مجتمع شود ايمانش خوانند و تا مجموع نبود ايمانش نخوانند برين قاعده زيادت و نقصان درو مجاز باشد و مراد آن بود كه طريق و دليل آن زيادت شود اين بر قول آنان است كه ايمان تصديق بود و نقصان ايمان متأوّل بود برين تأويل ، امّا آنان كه ميگويند كه : ايمان تصديق بالقلب و اقرار باللسان و عمل بالاركان است گفتند كه : زيادت و نقصان در و حقيقت باشد عبد اللّه عمر گويد كه : از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيدم كه ايمان زيادت و نقصان پذيرد ؟ - گفت : بلى بيفزايد چندانكه صاحبش را ببهشت برد ؛ و بكاهد چندانكه صاحبش را بدوزخ برد . ابو سعيد خدرى روايت كرد از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه او گفت كه : مجادلهء شما با يكى از شما در دنيا در حقّى كه او را باشد سخت‌تر نبود كه مجادلهء مؤمنان با خداى تعالى در حقّ برادران « 1 » مؤمن‌شان كه ايشان را بدوزخ برده باشند گويند : خداوندا برادران مااند با ما نماز كردند و روزه داشتند و حجّ كردند ، گويند كه : برويد و هر كس را كه شناسيد از دوزخ بيرون آوريد ، بيايند و ايشان را به صورت بشناسند بعضى از ايشان تا نيمهء ساق در آتش باشند و بعضى از ايشان تا كعب و ايشان را بيرون آرند ، حق تعالى گويد : برويد و هر كه را در دلش وزن دينارى ايمان باشد بياريد ، بيايند و گروهى ديگر را بيارند ، گويد : برويد و هر كه را دل او مقدار نيم دينار ايمان بود بياريد ، آنگه گويند : برويد ، هر كه را در دل او مقدار ذرّهء ايمان بود بياريد . و اين خبر حجّت كردند بر زيادت ايمان و نقصان آن ، و معلوم است باتّفاق كه اين مجاز است براى آنكه وزن يك دينار و نيم دينار در جسم صورت ببندد نه در عرض ؛ پس تأويل خبر اين باشد كه گفتيم كه : در ادلّه و طرق متفاوت باشد . چون اين شخص مؤمنان را بترسانيد ايشان بترسيدند و گفتند كه : بسنده است و بس است ما را خداى و نيكو وكيلى است ما را او ، و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت كه : چون ابراهيم را عليه السّلام به آتش افكندند آخرين سخن كه ازو شنيدند اين بود كه گفت : [ حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ ] چون ايشان پناه با خداى دادند و كار با او گذاشتند خداى تعالى ايشان را كفايت كرد تا باز گشتند

--> ( 1 ) - همهء نسخ « برادر مؤمن‌شان » و كذا در تفسير ابو الفتوح ، و قياسا تصحيح شد .